September 2026, dit jaar is een jaar met uitdagingen en vele lessen. Lessen wat totaal niets met landbouw of de proeftuin te maken hebben en natuurlijk lessen die er wel wat mee te maken hebben. En net als bij alles wat groeit, waar de aandacht heen gaat is op dat moment belangrijk, maar betekend wel dat er voor andere plekken minder ruimte is. En zo is het gebeurd dat ik al een ruime tijd niets op deze pagina heb geschreven.

Ondertussen is er natuurlijk veel gebeurd, de laan is vervangen en verplaatst waardoor de geiten hun wei hebben moeten loslaten en mochten ze de wei van de kippen gebruiken. De geiten en de kippen een mooie band opgebouwd en ze lijken aardig van elkaar te genieten. In het najaar gaan we weer hun wei klaar maken zodat er volop genoten kan worden van wat meer gras. Er zal een voederhaag langs komen om het knagen van de geiten te stimuleren, tegelijkertijd is dit goed voor de biodiversiteit. 

Door de cursus zijn we al heel anders gaan kijken naar bepaalde punten. Denk aan zaden soevereiniteit…waarbij er door het huidige zaden systeem veel biodiversiteit verloren gaat en uitsterven, er steeds meer druk op ons als boer en tuinder ontstaan. Zo zijn er zaden gemaakt waarbij de maker bepaald wat en hoe jij als boer handelt. We hebben er in ons akkerbouwbedrijf eigenlijk ook al mee te maken. Een bepaalde aardappel die goed resistent is tegen Phytophthora (aardappelschimmel) moeten we bespuiten wanneer de leverancier zegt dat het moet. Er zijn ook al landen waar het al verboden is om vrije zaden te gebruiken of te vermeerderen. Daar mag je dus alleen zaden gebruiken die de grote bedrijven willen dat je gebruikt, zij bepalen daar wat voor voedsel er op je bord komt te liggen en hoe deze geteeld zijn. F1 zaden spelen hierin een grote rol. Dit zijn zaden die zekerheid geven van een soort. Bijvoorbeeld een watermeloen van een F1 zaad, geeft grote watermeloenen, veel vocht en prachtig rood van binnen. Prachtig op zich, maar mocht ik nou zaden van die watermeloen het volgende jaar in de grond stoppen…dan heb ik misschien weer prachtige watermeloenen aan de buitenkant, de binnenkant is misschien wel een courgette of komkommer. Wil ik weer dezelfde watermeloen hebben moet ik dus nieuw zaad kopen. Tegelijkertijd blijft dat zaad zoals het is, het gaat niet mee met de nieuwe ziektes. Je hebt immers altijd dezelfde zaad. Ook over 10 jaar, terwijl er dan misschien wel heel iets anders in de wereld van de tuinderij speelt. Zie het als een mens die 100 jaar geleden is ingevroren en nu in onze tijd weer terug komt. Alle ziektes die we nu hebben heeft deze persoon geen weerstand tegen, net als de kennis om in de samenleving thuis te horen. Zo is het ook met de F1 zaden en natuurlijk kunnen ze weer nieuwe aangepaste maken, maar wanneer komt er dan een aangepaste met een ziekte erin gestopt, waardoor we extra moeten behandelen/bespuiten…want degene die de zaden ontwikkeld ontwikkeld ook de gewasbescherming.

Maar goed, naast al dit soort lessen leerden we ook over natuurlijke bomen en snoeiwerk en zitten we nu vooral in het bodemleven. Wat een prachtige, maar ook ingewikkelde wereld. Het bodemleven is zo belangrijk voor onze voeding, het zorgt voor volle voeding vol met vitamines, mineralen en andere bouwstoffen. Om het milieu en vooral de waterbeheersing moeten we eigenlijk als boer werken naar druppelirrigatie. We geven dan constant een beetje water met wat voedingsstoffen (en eventuele bestrijdingsmiddelen) rechtstreeks bij de plant. Goed voor de plant zou je zeggen en goed voor de droogte (een stuk beter als al die grote haspels die zoveel water gebruiken), maar helaas maken we daar het bodemleven mee kapot, creëren we leeg voedsel en lege gronden. We moeten niet alleen de plant watergeven, maar ook het bodemleven. En doen we dat niet constant maar met gezond boerenverstand dan hebben we ook geen luie planten, maar planten die sterk worden en een goed wortelgestel bouwen omdat ze o.a. op zoek gaan naar water en andere planten, schimmels en vele andere bodemleven om verbindingen mee aan te gaan. En als laatste belangrijke les…we leren observeren en vooral hoe belangrijk dit is.

Terug naar onze proeftuin waar er steeds meer beestjes en dus biodiversiteit hun weg weten te vinden heeft ook onze kas een behoorlijke verbetering doorgaan, waardoor er al veel meer leven is boven en onder de grond.  Ook de waterhuishouding is sterk verbeterd. En dat kunnen we ook zeggen van de tuin. Ondanks de extreme droogte hebben we amper water gegeven. Op een enkele plek zien we dat de oogst wat minder is, maar verder ging het super. De uien waar we jaarlijks veel handwerk in hebben, hebben we dit jaar amper aangeraakt en geen water gegeven en toch zijn er hele grote uien geoogst. Helaas konden de wortelzaden mijn nieuwe plan niet helemaal geweldig vinden waardoor er dit jaar geen wortel op is gekomen. Wel is de wortel van vorig jaar in de kas prachtig gaan bloeien, zoals je die witte bol ziet links op de foto hierboven. Volgend jaar weer een nieuwe kans.

Niet van onze tuin, maar wel passend bij onze herstellende boerderij…bamboe. De planten doen het goed, ze krijgen blad, maar ontwikkelen zich vooral in de wortels. Dat is belangrijk en zullen ze de 1e 2 jaar na aanplant doen. Daarna komen er steeds meer scheuten omhoog. Bamboe houd niet van te droog weer, daarom hebben we dit jaar 3x volop beregend. Ondertussen groeide er een akkermengsel bij tussen om naast het verhogen van de biodiversiteit ook een goede bodembedekker te zijn. (2e foto links)

Door alles wat er geleerd is, over ons heen is gekomen maar ook door het aanpakken van de laan verkopen we dit jaar geen groenten. Volgend jaar wel weer…